Rozdział I
Zaczęło się od jednej pracowni
Rok 1976. Białystok jest miastem dynamicznie rosnącym, a na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Filii Uniwersytetu Warszawskiego rodzi się nowa jednostka - Samodzielna Pracownia Biologii, przekształcona wkrótce w Zakład Biologii.
Nikt wtedy nie mógł przewidzieć, że że mimo tak skromnego początku białostocka biologia rozwinie się w samodzielny wydział z ponad osiemdziesięcioosobowym zespołem, siedzibą w nowoczesnym kampusie i siecią kontaktów naukowych rozciągającą się na ponad trzydzieści krajów świata. Wszystko zaczęło się jednak od jednej osoby z wizją i energią do działania.
Tą osobą była prof. dr hab. Alina Kostelecka-Myrcha - założycielka i przez wiele lat nieprzerwana kierowniczka zakładu, a potem dyrektorka instytutu. To ona wyznaczyła kierunek: biologia w Białymstoku będzie nauką wywodzącą się z badań, z bagien Biebrzy, z puszcz Podlasia, z wody i gleby tej wyjątkowej ziemi. Historia Wydziału nieodłącznie związana jest, poza prof. Aliną Kostelecką-Myrchą także z jej małżonkiem - Profesorem Andrzejem Myrchą.
W pierwszych latach Zakład nie miał nawet stałej siedziby. Pracownicy i studenci przemieszczali się między ośmioma różnymi lokalizacjami rozrzuconymi po Białymstoku. Dopiero w 1988 roku - po dwunastu latach nomadzkiego trybu funkcjonowania - cały zakład zebrał się pod jednym dachem przy ulicy Świerkowej 20B.
Rozdział II
Instytut, wydział, uprawnienia naukowe
W 1989 roku Zakład Biologii przekształcił się w Instytut Biologii Filii Uniwersytetu Warszawskiego. To nie tylko zmiana nazwy, lecz także symboliczne wejście na nowy poziom. Dalszy rozwój Instytutu możliwy był dzięki zaangażowaniu wszystkich pracowników i dzięki ofiarnej pracy kolejnych jego dyrektorów.
Chronologiczna lista dyrektorów Zakładu Biologii, a później Instytutu Biologii oraz dziekanów Wydziału Biologii UwB:
Nowa struktura przyniosła nowe obszary zainteresowań naukowych. Biologia w Białymstoku stała się pełnoprawną dyscypliną akademicką z poważnymi ambicjami badawczymi.
| 1989 - Powołanie Instytutu Biologii Zakład przekształcił się w instytut. Pojawiły się nowe specjalności: Biologia ogólna i Biologia środowiskowa. Instytut zyskał rozbudowaną strukturę zakładów o niezwykle szerokiej tematyce, od mikrobiologii i biochemii po hydrobiologię i ekologię. |
| 1997 - Narodziny Wydziału i Uniwersytetu Powstaje Uniwersytet w Białymstoku, a wraz z nim Wydział Biologiczno-Chemiczny. Pierwszym dziekanem zostaje prof. dr hab. Marek Gębczyński. W tym samym roku Instytut Biologii uzyskuje uprawnienia do nadawania stopnia doktora nauk biologicznych. |
| 2010 - Uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego Wydział Biologiczno-Chemiczny uzyskał uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego nauk biologicznych. Od tego roku uruchomione zostały studia doktoranckie. Polska Komisja Akredytacyjna potwierdziła wysoką jakość kształcenia. |
| 2013 - Kategoria A w ewaluacji nauki Wydział uzyskał kategorię A w ocenie parametrycznej w grupie Nauki o życiu |
| 2015 - Przeprowadzka do nowej siedziby Historyczne przejście z ulicy Świerkowej do nowoczesnego budynku przy ul. Ciołkowskiego 1J. Dla pracowników i studentów dostępne stały się nowe aule, laboratoria, pracownia komputerowa i pracownia GIS. Ku czci założycielki - Aula Instytutu otrzymała imię Profesor Aliny Myrchy. |
| 2019 - Samodzielny Wydział Biologii Reforma szkolnictwa wyższego (Ustawa 2.0 - „Konstytucja dla Nauki") przynosi podział Wydziału Biologiczno-Chemicznego. Biologia staje się w pełni samodzielną jednostką. |
Rozdział III
Gdzie uczy się patrzyć na świat
Badania naukowe zawsze szły w Białymstoku ramię w ramię z dydaktyką. Pierwsi absolwenci kierunku biologia nauczycielska opuścili mury uczelni w 1981 roku. Do dziś dyplom magistra biologii odebrało tu ponad 1200 osób.
Wielu z nich w czasie studiów rozwijało swoje zainteresowania naukowe w Kole Naukowym Biologów, utworzonym i przez wiele lat prowadzonym przez dr Włodzimierza Chętnickiego. Dziś Koło nosi imię swojego twórcy.
Z biegiem lat oferta kształcenia rosła razem z ambicjami uczelni. Biologia sądowa, biologia eksperymentalna i molekularna, ochrona środowiska - każda nowa specjalność odpowiadała zarówno na zainteresowania studentów, jak i na realne potrzeby rynku i społeczeństwa. W 2007 roku uczelnia przestawiła się na system boloński: trzyletnie licencjaty i dwuletnie magisteria. Studia doktoranckie pojawiły się w 2011 roku, a od 2019 roku doktoranci kształcą się w Szkole Doktorskiej Nauk Ścisłych i Przyrodniczych.
|
1240 magistrów biologii wypromowanych od 1981 roku |
5 kierunków studiów na Wydziale Biologii |
50+ instytucji z 30 krajów świata w sieci współpracy naukowej |
7 profesorów tytularnych na Wydziale Biologii |
Dziś Wydział posiada w swojej ofercie pięć kierunków studiów: Biologię, Biotechnologię, Mikrobiologię, Ekobiznes oraz Ekspert bioróżnorodności.
| Stacja terenowa w Gugnach - perła Wydziału W 2008 roku, dzięki staraniom prof. Jana R.E. Taylora na terenie Biebrzańskiego Parku Narodowego, otwarto Terenową Stację Naukowo-Dydaktyczną w Gugnach. Choć zajęcia terenowe w tym miejscu odbywały się już od 1986 roku, dopiero pozyskane granty europejskie, środki ministerialne i prywatna dotacja prof. Gilberta L. Drydena z USA pozwoliły stworzyć prawdziwe centrum badań w naturze. Naukowcy z całego świata przyjeżdżają tu prowadzić badania. Studenci wychodzą stąd z czymś, czego nie da żaden podręcznik - z doświadczeniem. |
Rozdział IV
Nauka, która przekracza granice
Białostocka biologia nigdy nie zamknęła się w murach uczelni. Badania prowadzone na wydziale od początku wykraczały poza region i poza kraj - w stronę Europy, Ameryki, Azji. Nie sposób nie wspomnieć też o badaniach polarnych: czterech wyprawach na Spitsbergen, organizowanych przez pracowników ówczesnego Zakładu Biologii, czy udziale w wyprawach antarktycznych Polskiej Akademii Nauk.
Stałemu poszerzeniu ulegały też zainteresowania naukowe pracowników Instytutu, a później Wydziału. Badania obejmowały zagadnienia z obszarów ekologii ewolucyjnej i fizjologicznej, przez hydrochemię środowiskową, biochemię i fizjologię roślin, mikrobiologię molekularną, genetykę populacyjną, po paleobiologię. Różnorodność kierunków badań nie była przypadkowa. To efekt konsekwentnego budowania kadry, nawiązywania kontaktów i współprac naukowych, poszerzania horyzontów i zdobywanie środków finansowych. Wydział nawiązał współpracę z ponad pięćdziesięcioma instytucjami w trzydziestu krajach, co przełożyło się na liczne wartościowe prace badawcze oraz udział pracowników w licznych długo- i krótkoterminowych stażach naukowych.
Rozdział V
Ludzie, którzy tworzą tę historię
W ciągu pięćdziesięciu lat przez Zakład, Instytut i Wydział przewinęło się wiele wybitnych osobowości naukowych. Dziś Wydział szczyci się siedmiorgiem profesorów tytularnych.
Prof. Andrzej Bajguz (Biochemia i fizjologia roślin)
Dziekan Wydziału Biologii (od 2024). Tytuł profesora - 2025. Od 2019 roku nieprzerwanie w gronie 2% najbardziej cytowanych naukowców na świecie. Ekspert w dziedzinie fitohormonów i stresu środowiskowego roślin.
Prof. Iwona Ciereszko (Fizjologia i biologia molekularna roślin)
Dziekan Wydziału Biologiczno-Chemicznego w kadencji 2012–2016, prezydent Polskiego Towarzystwa Biologii Eksperymentalnej Roślin. Odznaczona Medalem Komisji Edukacji Narodowej i tytułem Zasłużona dla Uniwersytetu.
Prof. Andrzej Stefan Górniak (Hydrobiologia i hydrochemia środowiskowa)
Twórca unikalnej szkoły hydrochemii środowiskowej, badacz rzek i jezior Polski północno-wschodniej, Wietnamu i Delty Mekongu. Kierownik Katedry Ekologii Wód, odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi.
Prof. Marek Konarzewski (Ekologia ewolucyjna i fizjologiczna)
Absolwent białostockiej biologii, stypendysta Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles. Naukowiec i dyplomata - służył w Ambasadzie RP w Waszyngtonie jako radca ds. nauki i technologii (2008-2013), doradca Ministra Spraw Zagranicznych ds. nauki i technologii (2017-2021), Prezes Polskiej Akademii Nauk (2023–2026).
Prof. Mirosław Ratkiewicz (Genetyka populacyjna i ochrona przyrody)
Prodziekan ds. Nauki. Badacz populacji zwierząt na pograniczu genetyki i ekologii konserwatorskiej - nauki, która staje się coraz ważniejsza w obliczu kryzysu bioróżnorodności.
Prof. Izabela Święcicka (Mikrobiologia molekularna i środowiskowa)
Stypendystka Fulbrighta (UC), Prorektor UwB ds. nauki (2016-2024), autorka ponad 90 artykułów naukowych. Kieruje Katedrą Mikrobiologii i Biotechnologii.
Prof. Adam Tylicki (Biochemia, biologia komórki)
Biochemik i biolog komórki, badacz lekooporności grzybów i mechanizmów działania witaminy B1, Dyrektor Instytutu Biologii (2014-2016).
Poza gronem profesorów tytularnych, o sile Wydziału Biologii Uniwersytetu w Białymstoku decyduje szerokie środowisko badaczek i badaczy, doktorów habilitowanych, doktorów i magistrów, którzy prowadzą ambitne badania naukowe, aktywnie angażują się w działalność organizacyjną i popularyzatorską oraz konsekwentnie rozwijają ofertę dydaktyczną Wydziału. Ich zaangażowanie znajduje odzwierciedlenie także w pozyskiwaniu środków na badania ze źródeł zewnętrznych, co pozwala wzmacniać potencjał naukowy jednostki, rozwijać nowoczesną infrastrukturę i tworzyć coraz lepsze warunki kształcenia studentów. Niezwykle ważną częścią wspólnoty akademickiej Wydziału Biologii są również pracownicy inżynieryjno-techniczni i administracyjni, których codzienna praca, kompetencje i zaangażowanie zapewniają sprawne funkcjonowanie Wydziału.
Rozdział VI
Nauka blisko ludzi
Biologia to nie tylko nasza praca, to nasza pasja. Od lat dzielimy się nią z mieszkańcami regionu. Począwszy od spotkań z młodzieżą szkolną, przez organizację większych wydarzeń otwartych dla wszystkich. Noc Biologów co roku przyciąga setki zainteresowanych. Spotkania z Nauką, Dzień Otwarty Wydziału, Jesienne Spotkania z Biologią, Podlaski Festiwal Nauki i Sztuki, Spotkania z florą, Dzień Pająka, Akademia Młodego Badacza, Młodzieżowy Uniwersytet Przyrodniczy - to akcje odzwierciedlenie głębokiego przekonania, że popularyzacja wiedzy biologicznej jest jednym z podstawowych zadań pracowników Wydziału, szczególnie zlokalizowanego w tak urokliwym zakątu Polski.
Pracownicy wydziału przygotowują kursy online dla maturzystów, zapraszają do laboratoriów uczniów szkół podstawowych, prowadzą olimpiady przyrodnicze. Koło Naukowe Biologów im. dr. Włodzimierza Chętnickiego - aktywne przez cały okres historii jednostki – z pasją eksploruje entomologię, herpetologię i ornitologię.
Projekt „Misja Bioróżnorodność" (2023–2025)
Najnowszy projekt popularyzatorski wydziału - wymowna odpowiedź na globalne wyzwania ekologiczne. Podlaskie środowisko przyrodnicze to nie tylko kontekst lokalnej ciekawostki, lecz jeden z ostatnich wielkich rezerwatów dzikiej natury w centrum Europy. Misją białostockich biologów jest tę wartość dokumentować, chronić i przekazywać dalej.
Rozdział VII · Epilog
Skąd wyszliśmy | gdzie jesteśmy | dokąd zmierzamy
Pięćdziesiąt lat temu istniała jedna pracownia, a w niej jedna wizjonerska badaczka i garstka studentów. Dziś jest wydział - samodzielny, z nowoczesnymi laboratoriami i stacją badawczą na bagnach Biebrzy.
To historia ciężkiej pracy całych pokoleń przyrodników. Przeprowadzek i reorganizacji. Dziekanów i dyrektorów, którzy w każdej kadencji zostawiali coś po sobie. Pierwszego doktora - Katarzyny Kolanko - wypromowanego w 1999 roku. Pierwszej habilitacji - Anetty Borkowskiej - w roku 2012. Nowego budynku oddanego w 2015, po czterech latach od wmurowania aktu erekcyjnego.
Historia białostockiej biologii to też historia Polski po 1976 roku - z jej przełomami, reformami systemu nauki, akcesją do Unii Europejskiej, cyfryzacją, coraz bardziej namacalnymi zmianami klimatu. Wydział odpowiadał na te przemiany, dostosowując swoją ofertę edukacyjną i profil badań.
Strategia rozwoju Wydziału Biologii UwB na lata 2023–2030 wytycza ścieżkę: jeszcze ściślejsza współpraca międzynarodowa, głębsze zaangażowanie w ochronę przyrody Podlasia i nie tylko, rozbudowa zaplecza biotechnologicznego. Laboratorium Inżynierii Genetycznej - działające od 2018 roku - jest zapowiedzią kolejnego rozdziału.
Pięćdziesiąt lat to dobry moment, na krótkie podsumowanie oraz spojrzenie wstecz. Na podziękowanie wszystkim tym, którzy z pełnym zaangażowaniem i poświęceniem pracowali, by białostocka biologia akademicka mogła się nieustannie rozwijać, a Wydział Biologii konsekwentnie budował swoją pozycję i renomę w kraju i na świecie.
Strona internetowa powstała w ramach projektu „Nowoczesny Uniwersytet dostępny dla wszystkich”
(umowa nr POWR.03.05.00-00-A007/20) realizowanego w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój.
©2024 Wszystkie prawa zastrzeżone.
W ramach naszego serwisu www stosujemy pliki cookies zapisywane na urządzeniu użytkownika w celu dostosowania zachowania serwisu do indywidualnych preferencji użytkownika oraz w celach statystycznych. Użytkownik ma możliwość samodzielnej zmiany ustawień dotyczących cookies w swojej przeglądarce internetowej. Więcej informacji można znaleźć w Polityce Prywatności Uniwersytetu w Białymstoku. Korzystając ze strony wyrażają Państwo zgodę na używanie plików cookies, zgodnie z ustawieniami przeglądarki.
